හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධියේ තෙල් ප්‍රවාහන නෞකා හතකට හානි සිදුවූ බවට ඉරානය කළ ප්‍රකාශයත් සමඟ ඇමරිකාව සහ ඉරානය අතර යුද උණුසුම ඉහළ යයි. ලෝක තෙල් මිලට සහ ආර්ථිකයට ඇතිවිය හැකි බලපෑම් පිළිබඳව කියවන්න.
ඇමරිකාව සහ ඉරානය අතර යළිත් සෘජු යුද ගැටුමක් ඇතිවීමේ අවදානම ඉහළ ගොස් තිබේ. හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය (Strait of Hormuz) ආශ්‍රිතව එක් රාත්‍රියක් තුළ තෙල් ප්‍රවාහන නෞකා හතකට ප්‍රහාර එල්ල වී හෝ මුහුදු බෝම්බවලට හසුවී හානි සිදුවූ බවට ඉරානයේ රාජ්‍ය මාධ්‍ය වාර්තා කිරීමත් සමඟ මෙම තත්ත්වය උද්ගත වී ඇත.
ඇමරිකානු හමුදාව වාණිජ නෞකාවලට ආරක්ෂාව සැපයීමේ මෙහෙයුම් දිගටම කරගෙන ගියහොත්, මැදපෙරදිග කලාපයේ පිහිටි ඇමරිකානු හමුදා කඳවුරුවලට ප්‍රහාර එල්ල කළ හැකි බව ඉරානයේ ඉස්ලාමීය විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකායේ නාවික අංශය (IRGC Navy) අනතුරු අඟවා තිබේ.
හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධියේ සිදුවූයේ කුමක්ද?
ඉරාන රාජ්‍ය මාධ්‍ය වාර්තා අනුව, තෙල් ප්‍රවාහන නෞකා හතක් සම්බන්ධ සිදුවීම් වාර්තා වී තිබේ.
ඉරානයේ ඉස්ලාමීය විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකායේ නාවික අංශය සඳහන් කර ඇත්තේ, උතුරු පර්සියානු බොක්ක ප්‍රදේශයේ තෙල් හුවමාරු කටයුතුවල නිරතව සිටි නෞකා හතරකට එකවර ප්‍රහාර එල්ල වූ බවයි. එම නෞකා ගිනිගෙන ඇති බවද එම වාර්තාවේ සඳහන් වේ.
තවත් නෞකා තුනක් හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධියට බටහිර දෙසින් මුහුදු බෝම්බවල ගැටී ගිනිගෙන, ගමන් කිරීමට නොහැකි තත්ත්වයට පත්වූ බව ඉරාන පාර්ශ්වය පවසා තිබේ.
කෙසේ වෙතත්, අදාළ නෞකාවල නම්, ඒවා අයත් රටවල්, සිදුවීම්වල නිශ්චිත තත්ත්වයන් සහ ජීවිත හානි පිළිබඳ සම්පූර්ණ තොරතුරු වහාම අනාවරණය වී නොමැත.
මෙම ප්‍රකාශ ස්වාධීනව තහවුරු වී නොමැති බැවින්, ඒවා ඉරාන පාර්ශ්වය විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද තොරතුරු ලෙස සැලකිය යුතුය.
ඇමරිකාව සහ ඉරානය අතර යළිත් යුද්ධයක් ඇතිවේද?
නවතම සිදුවීම් දෙරට අතර පවතින නොසන්සුන්කාරී තත්ත්වය තවත් උග්‍ර කර තිබේ.
වාණිජ නෞකාවලට ආරක්ෂාව සැපයීම සඳහා ඇමරිකානු හමුදාව දිගටම මැදිහත් වුවහොත්, කලාපයේ පිහිටි ඇමරිකානු හමුදා කඳවුරුවලට එරෙහිව ප්‍රතිප්‍රහාර එල්ල කිරීමට සිදුවිය හැකි බව ඉරානයේ විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකාය අනතුරු අඟවා ඇත.
එවැනි ප්‍රහාර සිදුවුවහොත්, මැදපෙරදිග කලාපයේ පවතින ආරක්ෂක අර්බුදය තවදුරටත් පුළුල් වීමේ අවදානමක් පවතී.
කෙසේ වෙතත්, මෙම සිදුවීම්වලට ප්‍රතිචාර වශයෙන් ඇමරිකාව සහ ඊශ්‍රායලය එක්ව ඉරානයට නව ප්‍රහාර මාලාවක් එල්ල කිරීමට තීරණය කර ඇති බවට තහවුරු කළ තොරතුරු නොමැත.
හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය ලෝකයට වැදගත් වන්නේ ඇයි?
හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය ලෝකයේ ප්‍රධානතම බලශක්ති ප්‍රවාහන මාර්ගවලින් එකකි. පර්සියානු බොක්ක සහ ඕමාන් බොක්ක සම්බන්ධ කරන මෙම මුහුදු මාර්ගය හරහා මැදපෙරදිග රටවලින් ලෝකයේ විවිධ රටවලට බොරතෙල් (Crude Oil) සහ ද්‍රවීකෘත ස්වාභාවික වායු (Liquefied Natural Gas – LNG) ප්‍රවාහනය කෙරේ.
මෙම මුහුදු මාර්ගයේ නෞකා ගමනාගමනයට බාධා ඇතිවුවහොත්, එහි බලපෑම ලෝක ආර්ථිකයටද දැනිය හැකිය.
ප්‍රධාන බලපෑම් කිහිපයක් මෙසේය.
- තෙල් මිල ඉහළ යාම: ලෝක වෙළෙඳපොළේ තෙල් සැපයුමට බාධා ඇතිවුවහොත් මිල ගණන් ඉහළ යා හැකිය.
- නෞකා ප්‍රවාහන වියදම් ඉහළ යාම: රක්ෂණ ගාස්තු සහ ආරක්ෂක වියදම් වැඩි විය හැකිය.
- ජීවන වියදම ඉහළ යාම:ඉන්ධන ආනයනය මත රඳා පවතින රටවල භාණ්ඩ හා සේවා මිල ගණන් ඉහළ යා හැකිය.
- ජාත්‍යන්තර වෙළෙඳාමට බලපෑම්: භාණ්ඩ ප්‍රවාහනය ප්‍රමාද වීම සහ සැපයුම් දාම (Supply Chains) අඩාල වීම සිදුවිය හැකිය.
ශ්‍රී ලංකාවද ඉන්ධන ආනයනය මත රඳා පවතින රටක් බැවින්, ජාත්‍යන්තර තෙල් මිල දිගින් දිගටම ඉහළ ගියහොත් එහි බලපෑම මෙරටටද දැනිය හැකිය.
කෙසේ වෙතත්, ශ්‍රී ලංකාවේ ඉන්ධන මිල වෙනස්වීම ජාත්‍යන්තර මිල ගණන්, විනිමය අනුපාත, බදු සහ රජයේ මිල තීරණ ප්‍රතිපත්ති ඇතුළු කරුණු කිහිපයක් මත රඳා පවතී.
ඇමරිකාවේ සහ ඊශ්‍රායලයේ දේශපාලන තත්ත්වයත් අවධානයට
මෙම සිදුවීම් වාර්තා වන්නේ ඇමරිකාවේ සහ ඊශ්‍රායලයේ දේශපාලන තත්ත්වයද අවධානයට ලක්ව ඇති අවස්ථාවකය.
ඊශ්‍රායල අගමැති බෙන්ජමින් නෙතන්යාහුගේ දේශපාලන අනාගතය පිළිබඳ සාකච්ඡා පැවැත්වෙන අතර, ඇමරිකාවේද මධ්‍යවාර මැතිවරණ (Midterm Elections) සම්බන්ධයෙන් දේශපාලන අවධානය යොමුව තිබේ.
යුද තත්ත්වය හේතුවෙන් ඉන්ධන මිල සහ ජීවන වියදම ඉහළ ගියහොත්, එය ජනතාවගේ ආර්ථික තත්ත්වයට මෙන්ම ඡන්දදායකයන්ගේ තීරණවලටද බලපෑම් කළ හැකිය.
එහෙත්, මෙම දේශපාලන පීඩනය හේතුවෙන් ඇමරිකාව සහ ඊශ්‍රායලය ඉරානයට නව ප්‍රහාර එල්ල කරනු ඇතැයි නිශ්චිතව ප්‍රකාශ කළ නොහැකිය.
සාකච්ඡාවලටත් සූදානම් බව ඉරානය කියයි
යුදමය නොසන්සුන්තාව ඉහළ යමින් තිබුණද, රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සාකච්ඡා (Diplomatic Talks) සඳහා ඇති අවස්ථාද වැදගත් වේ.
ඉරාන විදේශ අමාත්‍ය අබ්බාස් අරාග්චි (Abbas Araghchi) ප්‍රකාශ කර ඇත්තේ, තම රට සාකච්ඡා සඳහා සූදානම්ව සිටින අතරම තමන්ව ආරක්ෂා කර ගැනීමටද සූදානම් බවයි.
මෙම ප්‍රකාශය මඟින් ඉරානය සාකච්ඡා සඳහා ඇති කැමැත්ත සහ ආරක්ෂක සූදානම යන දෙකම අවධාරණය කරයි.
කෙසේ වෙතත්, දෙපාර්ශ්වය අතර පවතින ප්‍රධාන මතභේද විසඳා ගැනීමට නොහැකි වුවහොත් සාකච්ඡා ඉදිරියට ගෙන යාම අභියෝගයක් විය හැකිය.
ලෝකයම අවධානයෙන්
හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධියේ නෞකා හානිවීම පිළිබඳ වාර්තා හේතුවෙන් ජාත්‍යන්තර බලශක්ති සැපයුම සහ මුහුදු මාර්ගවල ආරක්ෂාව පිළිබඳ කනස්සල්ල යළිත් ඉහළ ගොස් තිබේ.
ඇමරිකාව, ඉරානය සහ ඊශ්‍රායලය ඉදිරියේදී ගන්නා තීරණ මැදපෙරදිග ආරක්ෂාවට පමණක් නොව, ලෝක තෙල් මිල සහ ජාත්‍යන්තර ආර්ථිකයටද බලපෑම් කළ හැකිය.
එබැවින් ඉදිරියේදී තවත් ප්‍රහාර සිදුවේද, නෞකා ගමනාගමනය ආරක්ෂිතව පවත්වාගෙන යා හැකිද සහ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සාකච්ඡා ඉදිරියට යනු ඇත්ද යන්න පිළිබඳව ලෝකයේ අවධානය යොමුව තිබේ.
නෞකා හතකට හානි සිදුවූ බවට ඇති තොරතුරු ඉරාන රාජ්‍ය මාධ්‍ය සහ එරට විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකායේ ප්‍රකාශ මත පදනම් වේ. සිදුවීම් පිළිබඳ සියලු තොරතුරු ස්වාධීනව තහවුරු වී නොමැති බැවින්, ඒවා තහවුරු කළ කරුණු ලෙස නොව වාර්තා වූ තොරතුරු ලෙස සැලකිය යුතුය.
මූලාශ්‍ර
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
0 Comments